Skip to content

Het RIVM corona dashboard: een eerste review

Een expert review op afstand

Als we een dashboard maken voor inzichten, proberen we altijd eerst helder te krijgen welke KPI’s (Key Performance Indicators) een juiste weergave zijn voor deze inzichten. Een dashboard moet direct, helder en duidelijk vertalen wat er gebeurt. Ook moet er een duidelijke signaalfunctie vanuit gaan. Zo kun je besluiten welke acties je moet ondernemen. Dit geldt ook voor het corona dashboard van het RIVM. De cijfers op zichzelf zeggen niets. Deze moeten altijd tegen een benchmarkcijfer worden gehouden om echt waarde toe te voegen aan het dashboard.

Het RIVM corona dashboard: een eerste review

Een expert review op afstand

Olaf Stempels
Lead Consultant Data Analytics bij Digital Power
Laatst bijgewerkt: 24-07-2020

7 min.

Als we een dashboard maken voor inzichten, proberen we altijd eerst helder te krijgen welke KPI’s (Key Performance Indicators) een juiste weergave zijn voor deze inzichten. Een dashboard moet direct, helder en duidelijk vertalen wat er gebeurt. Ook moet er een duidelijke signaalfunctie vanuit gaan. Zo kun je besluiten welke acties je moet ondernemen. Dit geldt ook voor het corona dashboard van het RIVM. De cijfers op zichzelf zeggen niets. Deze moeten altijd tegen een benchmarkcijfer worden gehouden om echt waarde toe te voegen aan het dashboard.

Een dashboard geeft:

  1. Duidelijkheid over wat de KPI’s betekenen;
  2. Inzicht in het verloop van de KPI’s;
  3. Een doelwaarde, target, voor de KPI’s.

Wat resulteert in een actiegericht dashboard.

De eerste opzet van het RIVM dashboard

Toen de eerste opzet van het RIVM corona dashboard nog gelanceerd moest worden, belichtten we de aandachtspunten in dit artikel. Dit was voordat de eerste versie op de website van het RIVM dashboard live ging. Vandaar dat we nu een eerste review kunnen doen van wat er nu daadwerkelijk live met iedereen gedeeld wordt. 

Het RIVM heeft de volgende onderdelen gebruikt voor inzichten in het dashboard. Voor onze review kijken we alleen naar de eerste en belangrijkste 5 items. De keuze hiervoor heeft te maken met de verwachtingen die we enkele weken geleden hadden:

Landelijk algemeen

  • Intensive care-opnames per dag
  • Ziekenhuisopnames per dag
  • Positief geteste mensen
  • Aantal besmettelijke mensen
  • Reproductiegetal

Andere gegevens

  • Aantal patiënten waarvan huisartsen COVID-19 vermoeden
  • Rioolwatermeting

Verpleeghuiszorg

  • Aantal positief geteste bewoners
  • Aantal besmette locaties
  • Sterfte

Review van huidige RIVM corona dashboard

Laten we voorop stellen dat we hier het RIVM corona dashboard gaan reviewen en niet veroordelen. We willen hier de discussie beginnen over “hoe duidelijk en helder is het dashboard & wat kan er beter?”, refererend aan ons vorige artikel wat ging over het doel van het dashboard.

Daar kwam het volgende doel van het dashboard naar voren: “…is om te laten zien wanneer er verder kan worden versoepeld, wanneer alle maatregelen even moeten blijven zoals ze zijn en wanneer er eventueel zaken moeten worden teruggedraaid.” Dit is een actie die logisch volgt op de functie van een dashboard.

Signaalwaarde: de ‘target’ van het corona dashboard

Wanneer we naar het huidige dashboard kijken, valt op dat er van bepaalde KPI’s wel, en van andere geen, signaalwaarde is. Hierbij gaan we er voor het gemak vanuit dat signaalwaarde hetzelfde betekent als target. Dit zou alleen in de context van dit dashboard geen goede benaming zijn voor dit cijfer, aangezien men dit cijfer niet wil nastreven. Dit zou dan weer bepalen dat de onderdelen zonder signaalwaarde niet in het dashboard thuis zouden horen aangezien het dashboard actiegedreven data zou moeten bevatten.

Wat zou een signaalwaarde ons moeten vertellen? Op basis van de signaalwaarde zitten we veilig of juist niet en dienen er versoepelende of beperkende maatregelen te worden genomen om te zorgen dat we weer aan de veilige kant van de cijfers terecht gaan komen. Welk sturingsmechanisme zetten we in werking wanneer we niet vooraf bepalen dat er een waarde is om in te grijpen?

Je kunt het vergelijken met het dashboard van een auto: wanneer de temperatuur van de koelvloeistof te warm wordt, moeten we de auto langs de kant van de weg zetten om af te laten koelen om te voorkomen dat hij compleet in de vernieling draait. Hiervoor moet een sensor meten wat de temperatuur van de koelvloeistof is.

Ook moet deze weten vanaf welke temperatuur hij ons gaat waarschuwen, zodat we actie gaan ondernemen. Zonder deze waarde heeft de sensor geen toegevoegde waarde en zal ook het lampje nooit doen waar het voor gemaakt is: ons waarschuwen om actie te ondernemen.

De periodes in het dashboard zijn verwarrend

In het huidige RIVM corona dashboard hebben alle datasets voor de visualisatie over tijd een andere startdatum. Hierdoor ontstaat de mogelijkheid dat mensen het dashboard verkeerd interpreteren en mogelijk zelfs verkeerde conclusies gaan trekken. Gevaarlijk voor een dashboard dat zo van belang is voor de gehele Nederlandse bevolking, het RIVM en het kabinet.

Daarnaast zijn de periodes over tijd alleen van belang om inzicht te krijgen in het effect van eerdere acties m.b.t. versoepeling van de maatregels.

rivm-dashboard

Moeten we schattingen wel op willen nemen in het dashboard?

Bij alle dashboard items staan bronnen vermeld. Dit suggereert dat het hier heldere en duidelijke data betreft en ook de regel “meten is weten” op van toepassing zouden moeten zijn.

Voor veel van de items zal dit ook zeker van toepassing zijn. Desondanks praat men in een aantal gevallen over schattingen die gemaakt worden binnen het RIVM  en tegelijkertijd volgen er exacte getallen. Deze getallen zijn zelfs tot achter de komma nauwkeurig.

Hier gaan tekst en uitleg en de cijfermatige onderbouwing niet hand in hand. Deze inzichten zouden een stuurmiddel moeten zijn om uiteindelijk in dit dashboard te mogen staan. Als een dashboard schattingen gaat bevatten, die worden onderbouwd met de woorden “vrij veel zekerheid” dan zijn we van mening dat we ons moeten gaan afvragen of dit voldoende waarde toevoegt om te worden opgenomen in zo’n belangrijk dashboard. Het antwoord hierop is “nee”.

Het betreft geen KPI omdat er geen sturing op uit te oefenen is aangezien de waarde heel onbetrouwbaar is en niet gegarandeerd kan worden.

rivm-corona-dashboard-review

Overbodige tekstelementen in dashboard items

Bij alle dashboard items staan netjes volledig geformuleerde titels, vervolgens uitgebreidere uitleg van het betreffende item en waar het voor staat. Heel goed!

In het voorbeeld hieronder staat voor zowel titel als uitleg de toevoeging “opnames per dag” erbij: dit is bij één van beide overbodig. Voor zo’n klein item, waarbij het grafische element belangrijker zou moeten zijn dan de tekst, is dit een overdaad aan informatie.

Hier zijn ook hele theorieën over zoals bijvoorbeeld de “Data-Ink Ratio” van Edward Tufte, waarbij “Data-Ink de niet verwijderbare kern van de visualisatie is”. Wat betekent dat een goede visualisatie alleen Data-Ink bevat, alle Non-Data-Ink dient te worden verwijderd. Dit leidt namelijk af van de boodschap die in dit geval het RIVM hier over de bühne wil krijgen.

Uiteindelijk is hier de uitspraak “een beeld zegt meer dan 1000 woorden” van toepassing. Er staat nu teveel tekst die afleidt van het verhaal. Het is goed dat de uitleg en toelichting verborgen zijn. Zo is er meer informatie beschikbaar voor geïnteresseerde gebruikers en echte data fanatiekelingen.

Veel potentieel waardevolle informatie ontbreekt

Zoals eerder aangegeven zouden we heel graag de verschillende datasets over tijd niet alleen naast elkaar, maar meer juist over elkaar heen willen kunnen zien. We zouden bijvoorbeeld willen weten welke verbanden we kunnen vinden landelijk dan wel regionaal. Wat zien we gebeuren op basis van de richtlijnen die het kabinet inzet om corona te lijf te gaan? Zien we die terug en hoe snel hebben ze effect?

Misschien kunnen ze zelfs alle 100% gegarandeerde beschikbare data als download aanbieden om vervolgens de community te vragen met inzichten of toevoegingen aan het dashboard terug te komen en deze waar mogelijk toe te passen. Wat we vaak zien is dat meer verschillende inzichten uiteindelijk leiden tot betere inzichten. Daarnaast komt er nog meer betrokkenheid los in de mens wanneer men hier actief aan mee kan denken.

Als wij een dashboard voor klanten maken om hen inzichten te verstrekken, moet wel van alle onderdelen de data aanwezig zijn om hier beslissingen op te kunnen nemen.

In het RIVM corona dashboard staat niet bij alle items data over de periode waarover gemeten wordt. Hiermee wordt een vergelijking of het vinden van verbanden tussen bijvoorbeeld een stijging in “aantal besmettelijke mensen” en “intensive care-opnames per dag” onmogelijk, terwijl juist dit type verbanden de inzichten zou kunnen brengen die vervolgmaatregelen beïnvloeden. Wanneer je verbanden gaat zoeken in datasets, is het hebben van alle data binnen deze datasets wel van belang.

Conclusie

Eerder in dit artikel schreven we “…dat we hier het RIVM Corona dashboard gaan reviewen en niet veroordelen…”. Wel mogen we concluderen dat dit eigenlijk geen dashboard maar een infographic betreft.

Waar een dashboard interactief, beslissings- & actiegericht moet zijn, is een infographic, zoals de naam al zegt, gericht op informeren. Dat is precies wat het RIVM corona dashboard doet. Het informeert ons over de huidige (of tot dat moment geverifieerde) stand van zaken rondom opnames op de IC en in ziekenhuizen etc.

Het RIVM geeft dit zelf ook, deels verbloemd, aan in de disclaimer en FAQ. Dan ontstaat wel weer direct de vraag: “Vanaf wanneer kunnen we wel verwachten conclusies te mogen trekken?”.

rivm-dashboard-disclaimer

Bronnen https://coronadashboard.rijksoverheid.nl/ & https://coronadashboard.rijksoverheid.nl/over

Datavisualisatie in een dashboard: 13 do’s and don’ts

Wil je zelf aan de slag met datavisualisatie? Download onze 13 do’s and don’ts en maak een helder dashboard wat de juiste data toont én er prachtig uit ziet.

Download de 13 do’s and don’ts

Datavisualisatie met behulp van dashboarding helpt je snel de juiste inzichten boven tafel te halen. Op basis hiervan maak je effectieve, datagedreven beslissingen. Wil je hiermee aan de slag? Onze Data Analytics Consultants denken graag met je mee. 

Dit is een artikel van Olaf Stempels, Lead Consultant Data Analytics bij Digital Power
Olaf heeft ruime ervaring op het gebied van Data Analytics en dashboarding voor klanten als Robeco, Ziggo en Holland Casino.

Lees onze andere artikelen over datagedreven werken